Studenckie Koło Naukowe Etnologów UAM

Przedstawiamy Wam dzisiaj grupę młodych ludzi, którzy dołączyli do STN:ORTu ze swoim projektem, a mianowicie… Studenckie Koło Naukowe Etnologów z Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej w Poznaniu. Młodzi antropolodzy wykorzystują przestrzeń daną im przez koło organizując konferencje naukowe i popularyzując swoją dziedzinę nauki w innych kręgach życia społecznego, a także wdrażając w życie różne szalone pomysły. SKNE uprawia społeczny ogród przy wydziale, wydaje swoje czasopismo Etnologika, rozmawia o antropologii na cyklu EtnoWiaraGada, a dzisiaj – w ramach STN:ORTowego okna – powołuje audiowizualny projekt PROCESY! Jeszcze w tym tygodniu zobaczycie owoce audiowizualnej pracy z antropologią. Bądźcie z nami w sobotę o 19:00 i niedziele o 19:00 na 🙂

A oto SKNE!

We present to you today a group of young people who joined STN:ORT with their project, Studenckie Koło Naukowe Etnologów from the Institute of Ethnology and Cultural Anthropology in Poznań. Young anthropologists use the space given to them by the club by organizing scientific conferences and popularizing their field of science in other circles of social life, as well as implementing various crazy ideas. SKNE cultivates a community garden at the faculty, publishes its journal Etnologika, talks about anthropology in the series EtnoWiaraGada, and today – as part of the STN:ORT window – creates an audiovisual project PROCESSES! Later this week you will see the fruits of audiovisual work with anthropology. Be with us on Saturday at 19:00 and Sunday at 19:00 on 🙂

And here is SKNE!


O Majce Skowron, sztuce i Mazurach…

rozmawiają Zuzanna Janin i Piotr Korduba

film credit: Jakub Maiński

O Majce Skowron, sztuce i Mazurach rozmawiają:

Zuzanna Janin, rzeźbiarka, autorka instalacji, działań performatywnych, fotografii i wideo. Centralnymi tematami jej sztuki jest pamięć, czas, przemijanie, opresje kulturowe, wykluczenie, badanie granic sztuki. Artystka używa siebie jako narzędzia i “oka” – w jej sztuce rolę obserwatorki i narratorki przejmuje wykluczona z kultury postać kobiety i dziewczyny. W 1975 roku zagrała w serialu dla młodzieży, Szaleństwo Majki Skowron (reż. Stanisław Jędryka), tytułową postać: Majkę. Brała udział w wielu wystawach w kraju i za granicą, w Biennale w Istambule, Biennale w Sydney i w 54 Biennale Sztuki w Wenecji. 

Piotr Korduba, historyk sztuki, dyrektor Instytutu Historii Sztuki UAM. Zajmuje się architekturą mieszkalną, historią rzemiosła artystycznego i wzornictwa, a także niemiecko-polskimi relacjami historycznymi i kulturowymi.  

A Coversation About Art, Mazuria, And the Movie “Szaleństwo Majki Skowron” ….

with Zuzanna Janin and Piotr Korduba

Film credit: Jakub Maiński

Zuzanna Janin, sculptor, author of installations, performative actions, photography and video art. The central themes of her work are memory, time, transience, cultural oppression, exclusion, and the study of the boundaries of art. The artist uses herself as a tool and “eye” – in her art the role of an observer and narrator is taken over by the figure of a woman and a girl excluded from culture. In 1975, she starred in a series for younger audiences, Szaleństwo Majki Skowron (directed by . Stanisław Jędryka) (“Majka Skowron’s Madness”), the title character: Majka. She participated in many exhibitions in Poland and abroad, incl. at the Istanbul Biennale, the Sydney Biennale and the 54th Venice Biennale.

Piotr Korduba, art historian, director of the Institute of Art History at AMU. He specializes in residential architecture, the history of artistic craftsmanship and design, as well as German-Polish historical and cultural relations.


Fensterlandschaft/ Krajobraz z okna

Video and text by Hannah Wadle

In this video the viewer becomes part of a Masurian coach journey with German-speaking tourists. The stretch from the video leads us through the village of Sztynort which we view from a coach window.

Landscape is multi-sensory. We see, hear, sense our environment. The bus is cool and we are moving smoothly over the new concrete surface of the roads. Light and shadow are taking turns. As we are moving together through space on a coach, landscape moves like a film. We are sketching a path, a narrative through space. The tour guide and the coach driver are the first curators of this mobile art installation of views and movements. Layers of the landscape include an audiobook of Masurian stories and occasional explanations via the microphone.

On the backseats, a passenger is checking his paper map to track our journey. Another one has fallen asleep on the shoulder of his wife. We are creating a landscape shared and yet private to everyone, seen from one moving coach, but from everyone’s own window to the world.

Language weaves meaning into the environment. In each language one can say all sorts of things about places in the world. Yet, there is always a history, an atmosphere of speaking about particular places in a given language. Masuria in German sounds so familiar, so homely. For some, but not for others. But the coach can also be a comfortable space to slowly familiarise oneself with other stories, from other languages, from other experiences with the area.

The video is part of a year of ethnographic fieldwork in Masuria from 2010 and 2011, which I conducted as part of my doctoral field work in the area. As part of it, I was searching for the different ways people are making sense of space and of each other there – touristically and locally.


Hannah Wadle finished her PhD about Tourism Cultures and Social Change in the Masurian Lake District at the University of Manchester. She is Assistant Professor at the Institute of Anthropology and Ethnology, Adam-Mickiewicz-University of Poznań. She is also the founder of Stn:ort Pałac Festival.


Good Night

Image Credit: Nuna Frei

Good Night

Text and art work: Nuna Frei

In times of corona the relationship between me and my windows changed…

„Good Night“ was born in the beginning of the isolation, when the mysterious virus started to invade the world piece by piece. That’s why it also has something fascinating or even aesthetic. I was impressed how something that tiny can seem so huge and cause such a big chaos worldwide. By the way also in my personal life as an artist. The new neighbour scared me, and I was wondering how we can cohabit. Trying to cover it and close the curtains, hoping that the next day it will be gone. Seemed like a real human reaction of protecting oneself. 

Watching it with the eyes of today, makes me think of the analogies to worldwide troubles in the pandemic. Seems like the virus was revealing a lot of problems that were already there but had so far been covered. I also had to understand that closing the curtains or covering is not helpful for solving problems. In that way the virus taught me a lot. The relation I had with my windows changed and I’m glad about that.

About the artist

Nuna Frei ( Nuna Quechua: soul, spirit. Frei German: free) is a visual artist with a previous career as a product designer. After traveling through South America and painting murals in the Peruvian amazon area, she got inspired by their culture and visions. Her artist career was initiated and led her to mural and artwork exhibitions in the city of Nuremberg where she lives now. Her artworks are modern figurative paintings like portraits or hand painted illustrations, characterized by vibrant colours and intense expressions. 


Email: nunafrei(at)


The Little Tate: Home:work

Side window top: Rainbow World, by Bo (age 10) Side window bottom: Jonny Rainbow Splashes, by Jove (age 10)
Main window, left top: Paradise by Archie (age 12) Main window, left bottom: Rainbow Whale by Bea (age 10)
Main window, centre top: Untitled by Matilda (age 11) Main window, centre bottom: Rainbow Mosaic by Jack (age 9) Main window, right top: Wizards Rainbow by Ollie (age 9) Main window, right bottom: Social Care by Amy (age 8)
by Tracey Kershaw, Nottingham

My vision to create a gallery for children was prompted by the worldwide pandemic situation.

Aside from my visual arts practice, I teach art in primary schools, but like many things, this ceased in March when COVID-19 became prevalent in the UK. Opportunities to create and show my own work were limited, with many events cancelled. When schools closed I wanted to use my time productively and creatively.

Using current domestic external spaces, and considering the context of broader cultural factors, the front window of my home became a way to display art. The ethos was to integrate a gallery into the local neighbourhood and wider community, offering creative activities and exhibiting opportunities to children during this period of isolation.

Based within the heart of a Nottingham suburb, my home window gallery was free for everyone to access, with the artworks easily viewable from the street. Daily walks were advised by the government, and consequently, the weekly changing exhibitions had a devoted and regular audience.

Initially, participants were the children who attended my art groups, but gradually others heard about the project, and soon I had a large/core group of contributors. Each week, I emailed them a different theme, and before long my inbox was full of amazing creations. A selected of these were exhibited in the weekly window exhibition – with all other submissions publicly visible online.

The project ended after almost 3 months, with a competition to highlight the children’s talent and commitment. Overall, 36 children participated, creating 127 different art works.


“Songs for the City”

 A window concert filmed on smartphones
by passers-by and audience members
Introduction by Marta Wryk

When they close the theaters and concert halls, we shall open our windows and let music and art fly through them.

This collection of videos is a documentation of the concert “Songs for the City”, a musical soirée for neighbors, passers-by, people riding their bikes, parking their cars, coming home from work, anyone who happened to be on Lütticher Strasse in Cologne, Germany that evening.

Inspired by the idea of our host, choreographer Richard Siegal, pianist and composer Tomasz Prasqual and I, decided to have the window of Richard’s apartment as our stage. The concert was the most beautiful, unforgettable experience. On the next day however, we received numerous videos via Whatsapp from friends who were filming the concert on their smartphones and we discovered the whole new spectrum of the event we had created.

This collage of videos allows you to experience fragments of our concert, through the eyes of our spectators. Following the gentle movements of their phones, you will realize what was important and poetic for them that evening. Perhaps it was, the glamorously dressed woman singing from the window, or the mesmerized people on the streets, or the building itself with the sounds of Chopin’s Nocturne overflowing into the streets from an empty window, or  the inside of the apartment with the unassuming, silent furniture and house equipment hypnotized by the sounds of the song (videos taken by Richard Siegal from the inside). In all cases it is the window that allows this alchemic moment to happen and to last. It is through the window where the everyday and the usual (the natural rhythm of the street with people passing and driving through) meets the unusual (the art) and where these two embrace and transcend each other. 

Video 1 
M.Karłowicz, Pamiętam ciche jasne złote dnie 
Marta Wryk, Mezzo Soprano
Tomasz Prasqual, Piano 
Filmed by Justyna Niżnik
Video 2 
M.Karłowicz Skąd pierwsze gwiazdy 
Marta Wryk Mezzo Soprano
Tomasz Prasqual Piano 
Filmed by Richard Siegal 
Video 3 
F. Chopin Nocturne Es dur op. 9 nr 2 (fragment)
Tomasz Prasqual Piano 
Filmed by Justyna Niżnik 
Video 4
K.Weill, Surabaya Johnny (fragment)
Marta Wryk, Mezzo Soprano
Tomasz Prasqual, Piano 
Filmed by Justyna Niżnik
Video 5
M.Ravel Kaddish (fragment)
Marta Wryk Mezzo Soprano
Tomasz Prasqual Piano 
Filmed by Han Ziyang
Video 6 
F. Chopin, Nocturne H dur op.31 nr 1 (fragment)
Tomasz Prasqual, Piano
Filmed by Richard Siegal

Songs for the city (PL)

Koncert z okna filmowany przez słuchaczy i przechodniów 
Wprowadzenie: Marta Wryk

Kiedy zamykają teatry i sale koncertowe, powinnyśmy otworzyć nasze okna i pozwolić, by rozbrzmiewała w nich muzyka. 

Niniejsza seria filmów video jest dokumentacją koncertu „Songs for the city” (Pieśni dla miasta), zagranego z okna kamiennicy na Lütticher Strasse w Kolonii dla mieszkańców okolicy, sąsiadów, przechodniów, przejeżdżających przez ulicę rowerzystów i kierowców. 

Na pomysł koncertu wpadł nasz gospodarz, choreograf Richard Siegal. To na jego prośbę wspólnie z pianistą i kompozytorem Tomaszem Prasqual’em uczyniliśmy z okna jego mieszkania naszą scenę. Koncert był dla nas wszystkich niesamowitym przeżyciem. Następnego dnia zostaliśmy zasypani filmikami z nagraniami koncertów, kręconymi przez naszych słuchaczy smartphonami. Dopiero wtedy zdaliśmy sobie sprawę z wielowymiarowości naszego przedsięwzięcia. 

Zwykle koncerty filmowane są przez zatrudnionych do tego profesjonalnych kamerzystów. My proponujemy Państwu obejrzeć fragmenty tego koncertu z perspektywy naszych słuchaczy. Podążając za delikatnymi ruchami ich rąk, w których trzymali swoje kamery- telefony, mogą Państwo prześledzić, co było z ich punktu widzenia ważne czy niezwykłe w tym wieczorze. Dla jednych była to postać pięknie ubranej artystki, śpiewającej operowym głosem z okna, dla innych to widok zasłuchanych przechodniów, dla jeszcze innych to spokój i doniosłość kamienicy, z pustego okna której dobiegały dźwięki Nokturnu Chopina. Jeszcze inną perspektywę pokazują filmiki kręcone przez naszego gospodarza Richarda Siegala z domu – tutaj oko kamery muska kolejne napotkane po drodze domowe sprzęty, które rozbrzmiewająca muzyka zdaje się podnosić do wyższej rangi poetyckości.  

Alchemiczna przemiana zwykłej codzienności ulicy, milczących kamienic i domowych sprzętów w magiczną, nieskończenie otwartą w przestrzeni miasta salę koncertową dokonuje się w oknie. Okno jest w stworzonej przez nas artystycznej przestrzeni bramą i granicą pomiędzy zwykłym a niezwykłym, pomiędzy codziennością a odświętnością. Nasz koncert dał nam do zrozumienia, jak bardzo ta niezwykłość i odświętność są nam teraz, w naszym ograbionym ze sztuki i muzyki pandemicznym społeczeństwie potrzebne.  


Rozmowa z Antje Vollmer

Uważam, że warunkach tyranii czy dyktatury jest niezwykle ważne, gdy istnieje moment samowyzwolenia. Nie można co prawda uwolnić danego narodu za pomocą zewnętrznej siły czy militarnie.(…) I dlatego książka jest głosem przeciwko zapomnieniu, przeciwko wygaszaniu takich ważnych osobowości, które są wręcz niezbędne do tego, aby mogła istnieć demokracja.“

Dr. Antje Vollmer

Z okazji wydania książki w polskim tłumaczeniu w 2018 roku rozmawialiśmy z Dr. Antje Vollmer o swojej książce „Podwójne życie“. Dr. Antje Vollmer ( ur. 1943) jest politykiem i publicystką.

Dziś podzielimy się z Państwem fragmentami rozmowy przeprowadzonej dla STN:ORT 2018 , 9. czerwca 2018 w Gdańsku. Rozmawiała  dr. Hannah Wadle (Czas trwania rozmowy 44:48 min). Tłumaczenie: Dr. hab.Wojciech Łukowski.

Wykorzystane źródła i sposób zbierania informacji 

„Podstawą zbierania informacji były szkice pozostawione przez Gottliebe Lehndorff, które prawdopodobnie zostaly napisane dla własnych dzieci, by zachować to, co zostało w pamięci.  To s ą między innymi bardzo dokładne opisy dni   20. i 21. czerwca  1944 roku, takimi jak ona je sama przeżyła. Otrzymywałam te opisy fragment po fragmencie. Odnalazła je Vera Lehndorff na strychu domu,  w którym jej matka żyła w końcu wojny. 

To była podstawa, na której probowałam odnaleźć tak wielu świadków tamtego czasu, jak to tylko było możliwe. 

Trzeba było też wiele kwestii badać poprzez daty wydarzeń i ich umiejscowienie na mapie, aby zrozumieć, dlaczego po prostu łatwo było się spotykać i dlaczego właśnie Sztynort był idealnym miejscem dla spiskujących, najbardziej  możliwą do wyobrażenia ochroną na zewnątrz: kto mógłby mieć jakieś podejrzenia do miejsca, gdzie się się spotykało wyższe dowództwo i gdzie rezydował nazistowski minister spraw zagranicznych? Można było myśleć, że spiskowcy to również naziści. A ponieważ uważano ich za nazistów, to by tak rzec, uważano, że znajdowali się oni pod ich ochroną.“

O tytule książki“ Podwójne życie“  

„Tytuł ma kilka znaczeń: Dlatego, że było to życie oficjalne, bo była tu rezydencja nazistowskiego ministra spraw zagranicznych, gdy było się oficerem u jednego z najważniejszych generałów i jednocześnie pozostawanie w stałym kontakcie z naczelnym dowódcem wojsk lądowych w Mamerkach, gdzie spotykali się od dawna spiskowcy. Przybywalo się do Sztynortu na przykład na przedwieczorną herbatę i miało się wtedy okazję do krótkiego spaceru po lesie czy małej przejażdżki łódką, aby omówić takie czy inne kwestie i to było podwójne życie. 

W tym przypadku widać jednak również , że chodziło o dwa życia, mianowicie życie pewnej kobiety  i pewnego mężczyzny, spiskujących przeciwko Hitlerowi.  Oni spotykali nazistów nie w jakimś przypadkowym miejscu, spotykali ich we własnym domu.  Dochodziło ciągle do państwowych wizyt u ministra spraw zagranicznych i wtedy oprowadzali czasem gości po pałacu, była filiżanka herbaty czy spacer po parku. Wtedy było się jako Pani Domu częścią inscenizacji.  Można powiedzieć, że  więź między małżonkami przez udział w spisku, przez nacisk z zewnątrz stawała się coraz silniejsza. To zaangażowanie dwojga ludzi, którzy ryzykowali swoim życiowym szczęściem.  

I wreszcie w trzecim znaczeniu było to podwójne życie, bowiem żadnemu z nich nie  było  ono w taki sposób pisane. Heinrich nie był ani intelektualistą, ani politykiem, ale nieskomplikowanym młodym człowiekiem, czarusiem, młodym arystokratą kierującym się nakazami serca i który miał przede wszystkim jedną namiętność: uczynienie sztynorckiej posiadłości posiadłością wzorcową z nowoczesnymi metodami uprawy, prowadzenie życia rodzinnego w zgodzie z sąsiadami i to by mu w zupełności wystarczało.  I to byłoby takie zwyczajne, proste życie jakie miało wielu.  I wtedy przyszła sytuacja wielkiego zobowiązania i zaczęło się całkiem inne życie, które tak szybko zakończyło się na szubienicy w Plötzensee. Także w życiu  Gottliebe były różne momenty: ta młoda arystokratka przebywała w Dreźnie w bardzo ciekawym okresie, pracowała jako hostessa podczas igrzysk olimpijskich, mogło pdróżować i odpoczywać w posiadłości ziemskiej, gdzie jednocześnie pulsowało serce wielkiej historii. Zatem w tej książce jest mowa o wielu podwójnych egzystencjach.“ 

Motywacje autorki i przesłanie, które pragnie przekazać 

„Uważam, że warunkach tyranii czy dyktatury jest niezwykle ważne, gdy istnieje moment samowyzwolenia. Nie można co prawda uwolnić danego narodu za pomocą zewnętrznej siły czy militarnie. Kto jednak próbuje dokonać takiego uwolnienia w warunkach dyktatury, tego czynu, poddawane bywa to w wątpliwość, również przez późniejszych historyków, którzy wiedzą wszystko, wiedzą jakim się  powinno być odważnym czy jak powinno przeprowadzać się zamach. I jeśli koś okazał się nieskuteczny, to powinno się go potem zabić podwójnie. Bo zabija się podwójnie wtedy, gdy się o nim zapomina. 

I dlatego książka jest głosem przeciwko zapomnieniu, przeciwko wygaszaniu takich ważnych osobowości, które są wręcz niezbędne do tego, aby mogła istnieć demokracja.“

Vollmer, Antje: Doppelleben.  Heinrich und Gottliebe von Lehndorff im Widerstand gegen Hitler und von Ribbentrop.Berlin, Eichborn Verlag, 2010 (Hardcover), btb, 2012 (Taschenbuch). Diese Version ist auch als Hörbuch erhältlich

Preis: 24, 95/ 32,95 Eur

Vollmer, Antje: Podwójne Życie.Tłumaczenie: Daria Kuczyńska-Szymala, Dariusz Guzik. Katowice, Wydawnictwo Sonia Draga, 2018

Cena: 42 zł

Dr. Antje Vollmer

ur. 1943, polityk i  publicystka

1962 – 1968

 studiowanie teologii ewangelickiej w Berlinie, Heilderbergu, Tybindze, Paryżu,  złożenie  1. und 2. egzaminu teologicznego 

1969 – 1975

asystentka w Kościelnej Szkole Wyższej w Berlinie/ ukończenie drugiego kierunku  kształcenie dorosłych, praktyka w gminie ewangelickiej w Berlin –Wedding, 1973 uzyskanie doktoratu z filozofii 

1976 – 1982

 docent w placówce kształcenia  w Bielefeld-Bethe

1983 – 1990

 członkini Frakcji Partii Zielonych w Niemieckim Bundestagu, w tym  przez trzy lata przewodnicząca frakcji.  

1991 – 1994

 działalność publicystyczna dla  Süddeutsche Zeitung, FAZ, Der Spiegel, Die Zeit, Stern etc.

1992 – 1993

 praca w Klinice Epilepsji w  Bethel


 fellow w Wissenschaftskolleg w Berlinie 


Posłanka partii Bündnis 90/Die Grünen i wiceprzewodnicząca Bundestagu

od 2005

  autorka pisząca z wolnej stopy, aktywność społeczna 

Gespräch mit Dr. Antje Vollmer

Ich finde, dass es in tyrannischen oder diktatorischen Verhältnissen unheimlich wichtig ist, dass es ein Moment von Selbstbefreiung gibt. Man kann ein Volk nicht von außen und schon gar nicht militärisch befreien. (…) Und darum ist das Buch ein Aufruf gegen das Vergessen und gegen die Auslöschung solcher wichtiger Persönlichkeiten, die man eigentlich für das Funktionieren von Demokratie braucht.

Dr. Antje Vollmer

Im Jahr 2018 sprachen wir mit Dr. Antje Vollmer über ihr Buch „Doppelleben“ zum Anlass dessen Erscheinens in polnischer Übersetzung. Dr. Antje Vollmer (*1943) ist Politikerin und Publizistin. Auszüge aus dem Gespräch für STN:ORT 2018 vom 9. Juni 2018 in Gdańsk mit Dr. Hannah Wadle (Gesprächsdauer 44:48 min).

Die Quellen und die Recherche 

„Die Wurzeln der ganzen Recherche waren die Aufzeichnungen von Gottliebe Lehndorff, die ja wiederholt, vermutlich für ihre Kinder, aufgeschrieben hatte, was sie in Erinnerung hatte. Das sind unter anderem sehr genaue Aufzeichnungen vom 20. und 21. Juni (1944), wie sie das erlebt hat. Und ich bekam diese Aufzeichnungen, Stück für Stück. Die fand Vera Lehndorff auf dem Dachspeicher des Ortes, wo ihre Mutter am Ende nach dem Krieg gelebt hatte. Das war die Basis und aufgrund dessen habe ich dann versucht so viele Zeitzeugen, wie es nur gab, zu finden.

Vieles musste man auch über die Daten der Ereignisse und über die Landkarte recherchieren, um zu begreifen,  warum es einfach war, sich zu treffen und warum Steinort geradezu ein idealer Ort für die Treffen der Widerständler war, mit dem denkbar größten Schutz nach außen: wer sollte misstrauen, wenn ein Militär sich aufhielt in dem Geschoss, wo das Oberkommando des Heeres war und wo der NS-Außenminister residierte? Da dachte man, das sind halt auch Nazis. Und weil man sie auch für Nazis hielt, waren sie sozusagen unter Schutz.“

Der Titel Doppelleben

„Der Titel hat eine vielfache Bedeutung: Einmal, weil es das offizielle Leben war, die Residenz des NS-Außenministers zu sein, auch selbst Offizier bei einem der führenden Generäle zu sein, und gleichzeitig in ständigem Kontakt mit dem Oberkommando des Heeres im Mauerwald zu sein, wo sehr wesentliche, sehr langfristige Verschwörer sich immer wieder getroffen haben. Man ging nach Steinort vielleicht für einen Nachmittagstee und hatte dann dort die Gelegenheit mal einen kurzen Gang in den Wald zu machen, oder vielleicht eine kleine Bootsfahrt und dabei dann Dinge zu besprechen, das war das eine Doppelleben. 

In diesem Fall sieht man aber auch, es ging um zwei Leben, nämlich die einer Frau und eines Mannes im Widerstand. Sie trafen die Nazis ja nicht irgendwo, sondern sie trafen sie in ihrem eigenen Haus. Es kamen ja auch wiederholt Staatsbesuche zum NS-Außenminister, und dann fuhren die manchmal in das Schloss, da gab es da den Tee und einen kleinen Spaziergang im Park. Da war man als Hausfrau ein Teil der Inszenierung. Man kann sagen, dass die Bande zwischen dem Ehepaar durch den Widerstand, durch den Druck von außen gewachsen sind. Darum war es auch in dem Sinne ein Engagement für den Widerstand von zweierlei Leuten, die dabei beide ihr Lebensglück riskierten.

Und dann ist es im dritten Sinne auch Doppelleben, weil keinem der beiden das in der Wiege prophezeit worden war. Heinrich war ja gerade nicht ein Intellektueller oder ein Politiker, sondern ein Naturbursche, ein Charmeur, ein junger Adliger, dem die Herzen zuflogen und der vor allem eine Leidenschaft hatte: Dieses Gut wieder zu einem Mustergut machen, mit modernen Anbaumethoden und darin ein Familienleben zu führen mit Nachbarn, das hätte ihm gereicht. Und das wäre dann ein ganz einfaches Leben gewesen wie es viele hatten; und jetzt kommt durch die Situation die Anforderung auf ihn zu und er beginnt dadurch ein völlig anderes Leben, was sehr schnell am Galgen in Plötzensee endet. Und auch bei Gottliebe gibt es dieses Moment von unterschiedlichem Leben; diese junge Adlige konnte in Dresden zu einer sehr interessanten Zeit sein, Hostess bei den Olympischen Spielen, weit reisen und dann wieder zurückkommen und in einem Landgut stranden, wo dann gleichzeitig aber das Herz der Geschichte pulsiert. Es sind also doch mehrere Doppelleben in diesem einem Buch zusammengefasst.“ 

Die Motivation und Botschaft der Autorin

„Ich finde, dass es in tyrannischen oder diktatorischen Verhältnissen unheimlich wichtig ist, dass es ein Moment von Selbstbefreiung gibt. Man kann ein Volk nicht von außen und schon gar nicht militärisch befreien. Wer aber unter Bedingungen der Diktatur diese Befreiung versucht, wird manchmal angezweifelt, auch von späteren Historikern, die alle wissen, wie tapfer man hätte sein müssen oder wie man das Attentat hätte machen müssen. Und wenn es nicht erfolgreich war, soll man es hinterher nicht doppelt töten, indem man es dann auch noch vergisst. 

Und darum ist das Buch ein Aufruf gegen das Vergessen und gegen die Auslöschung solcher wichtiger Persönlichkeiten, die man eigentlich für das Funktionieren von Demokratie braucht.“

Vollmer, Antje: Doppelleben.  Heinrich und Gottliebe von Lehndorff im Widerstand gegen Hitler und von Ribbentrop.Berlin, Eichborn Verlag, 2010 (Hardcover), btb, 2012 (Taschenbuch). Diese Version ist auch als Hörbuch erhältlich

Preis: 24, 95/ 32,95 Eur

Vollmer, Antje: Podwójny Życie. Tł: Daria Kuczyńska-Szymala, Dariusz Guzik. Katowice, Wydawnictwo Sonia Draga, 2018

Cena: 42 zł

Dr. Antje Vollmer

Geb. 1943, Politikerin und Publizistin

1962 – 1968

 Studium der Ev. Theologie in Berlin, Heidelberg, Tübingen, Paris, 1. und 2. Theologisches Examen

1969 – 1975

 Assistentin an der Kirchl. Hochschule Berlin/Zweitstudium (mit Diplom) in Erwachsenenbildung, Gemeindepraxis in Berlin-Wedding 1973 Promotion zur Dr. Phil.

1976 – 1982

 Dozentin in der ländl. Bildungsarbeit in Bielefeld-Bethe

1983 – 1990

 Mitglied der Fraktion DIE GRÜNEN im Deutschen Bundestag, davon 3 Jahre als Fraktionsvorsitzende

1991 – 1994

 publizistische Tätigkeit für Süddeutsche Zeitung, FAZ, Der Spiegel, Die Zeit, Stern etc.

1992 – 1993

 Mitarbeit in einer Epilepsie-Klinik in Bethel


 Fellow am Wissenschaftskolleg in Berlin 

1994-2005 Bundestagsabgeordnete Bündnis 90/Die Grünen und Vizepräsidentin des Deutschen Bundestages

seit 2005

  freie Autorin und ehrenamtliche Tätigkeiten


Podwójne Życie, A. Vollmer

…. w cyklu ‘Prusy Wschodnie w literaturze’

Tekst: Agata Kern, Ostpreußisches Landesmuseum Lüneburg

W 1945 niemiecka historia Prus Wschodnich dobiegła końca. Jednak pamięć o kraju i ludziach żyje w ich niezwykle różnorodnej literaturze. Z Prus Wschodnich pochodzili ważni i do dzisiaj znani autorzy, tacy jak: Johann Gottfried Herder, E.T.A. Hoffmann, Siegfried Lenz, Marion Dönhoff, Johannes Bobrowski, Arno Surminski. Po 1945 r. w Niemczech, Polsce, Rosji i na Litwie ukazało się wiele książek o Prusach Wschodnich i ich dziedzictwie. Muzeum Prus Wschodnich w Lueneburgu przygotowało cykl „Prusy Wschodnie w literaturze”, w którym zaprezentujemy Państwu powieści, wspomnienia, wiersze i książki non-fiction, które są szczególnie warte przeczytania i które przybliżą Państwu ten region oraz jego byłych i obecnych mieszkańców.  Dobrze znane „klasyki” występują na przemian z mniej znanymi tytułami.

W dzisiejszym oknie pałacu sztynorckiego dr Bettina Bouresh opowie Państwu  o wyjątkowej książce „Podwójne życie” niemieckiej autorki Antje Vollmer. Pisarka rekonstruuje dramatyczne dni i godziny wokół zamachu z 20 lipca 1944 r. w Steinort (dzisiejszym Sztynorcie) w Prusach Wschodnich, rodzinnej posiadłości słynnej pruskiej rodziny szlacheckiej von Lehndorff. Ostatni spadkobierca Heinrich von Lehndorff należał do  ruchu oporu kierowanego przez Henninga von Tresckow i Clausa Schenka von Stauffenberga. Po nieudanym zamachu na Hitlera został skazany na śmierć i stracony.

Dr. Bettina Bouresh jest historykiem, archeologiem i publicystką o wschodniopruskich korzeniach. Podczas swojej pierwszej wizyty w dawnych Prusach Wschodnich odwiedziła między innymi Sztynort i od tej pory fascynuje ją to miejsce i jego historia. Od 1991 roku aktywnie wspiera wysiłki na rzecz odbudowy pałacu. Jest przewodniczącą stowarzyszenia Fundacja Lehndorffów Sztynort.


… in der Reihe ‘Erlesenes Ostpreußen’

Beitrag von Agata Kern, Ostpreußisches Landesmuseum Lüneburg

1945 ging die deutsche Geschichte Ostpreußens zu Ende. Die Erinnerung an Land und Menschen lebt in seinem erstaunlich vielfältigen Schrifttum fort. Aus Ostpreußen stammen bedeutende und heute noch einem breiten Publikum bekannte Autoren wie Johann Gottfried Herder, E.T.A. Hoffmann, Siegfried Lenz, Marion Dönhoff, Johannes Bobrowski oder Arno Surminski. Auch nach 1945 erschienen in Deutschland, Polen, Russland und Litauen viele Bücher, die sich mit Ostpreußen und seinem Erbe literarisch auseinandersetzen. In unserer Reihe „Erlesenes Ostpreußen“ möchten wir Ihnen besonders lesenswerte Romane, Erinnerungen, Gedichte oder Sachbücher vorstellen, die Ihnen helfen, Ostpreußen und seine früheren und heutigen Bewohner besser kennenzulernen. Bekannte „Klassiker“ wechseln dabei mit weniger bekannten Namen ab. 

Heute stellt Dr. Bettina Bouresh „Doppelleben. Heinrich und Gottliebe von Lehndorff im Widerstand gegen Hitler und von Ribbentrop“ von Antje Vollmer vor. Die Autorin rekonstruiert die dramatischen Tage und Stunden rund um den 20. Juli 1944 in Steinort in Ostpreußen, dem Stammgut der bekannten preußischen Adelsfamilie von Lehndorff. Der letzte Erbe, Heinrich von Lehndorff, gehörte zum Kreis des Widerstandes um Henning von Tresckow und Claus Schenk von Stauffenberg. Nach dem Scheitern des Attentats auf Hitler wurde er zum Tode verurteilt und hingerichtet. 

Dr. Bettina Bouresh ist Historikerin, Archäologin und Publizistin mit ostpreußischen Wurzeln. Bei ihrem ersten Besuch in Ostpreußen bereiste sie u.a. Steinort und ist seitdem von seiner Geschichte fasziniert. Seit 1991 unterstützt sie aktiv die Bemühungen um den Erhalt des Gutes. Sie ist Vorsitzende der Lehndorff-Gesellschaft Steinort e.V. 


Intimate spaces

of George Town, Penang

by Sonia Mancxia Balaguru

Sonia Mancxia Balaguru is a young architecture enthusiast from Penang, Malaysia, who is currently pursing a Master of Architecture at Manchester School of Architecture. She is love with projects of intimate scales as they emphasise the intricate relationship between people and their environment.  

“I feel the two forces, 

Mediating with one another. 

It is far from the mediocre analogy of ‘in’ and ‘out’,

It is the intricacy of cultures…”

“My research explores the poetics between the Western theories and the Asian philosophies in the intimate spaces of George Town, Penang through visual interpretations and cultural analysis. Looking at voids from a macro into a micro scale, the research re-interprets void spaces in typical Penang shop houses via an ethnographic practice. To me, a window is not strictly defined by its terminology in a dictionary, it is a space where an active engagement occurs with the environment. The window has the ability to create unconscious meanings of space just like a courtyard space that looks out to the sky. The dialogue created within these voids tells a century of stories through the character as it is divinely immersed with the heritage values and the old charm of the city. It is the richness and the juxtaposition of the Western and Asian cultures, one absorbing the other, in which reveal the idiosyncratic architecture of the century. It is a feeling, a memory. The glorious spirit of place ignites when the cultures blend and the living heritage continues to evolve, shaping our sense of identity, belonging and place, connecting past, present and future.” Sonia Mancxia Balaguru.


Tok tok tok

Straszący biskup
Der spukende Bischof

Coming Soon! Watch Trailer!

Historia okienna z obrazkami “Straszący Biskup” oparta na  wspomnieniach Hansa von Lehndorff  i opowiedziana przez Uwe Heckerta. Realizacja filmu i tłumaczenie z niemieckiego: Barbara Lipinska-Leidinger.

Fenstergeschichte mit Bildern „Der spukende Bischof“ nach Erinnerungen von Hans von Lehndorff, neu erzählt von Uwe Heckert. Filmische Verwirklichung und Übersetzung ins Polnische von Barbara Lipińska-Leidinger.